Prezentacja "Noty o dziecku" Jacques'a Lacana

Serge Dziomba

Ta precyzyjna, krótka, wyrafinowana Nota o dziecku, zredagowana przez Jacques'a Lacana w 1967 roku dla pani Jenny Aubry, jest punktem zatrzymania, interpunkcją, która zaznacza to, w czym wyraźnie przejawia się obecność i związki dziecka z leczeniem psychoanalitycznym o ukierunkowaniu lakanowskim.

Jest to tekst trudny do czytania - kłopot wynikający z tej lektury jest pchnięciem do wspaniałej pracy skoncentrowanej tu w jedną notę. Chodzi o to, czego Jacques Lacan uczy na podstawie wysłuchania jako psychoanalityk opowieści pacjentów dotyczących rodziny, dziecka i symptomu. Trzy części wyłaniają się z lektury.

Część pierwsza

Mówi ona o < rodzinie małżeńskiej > jako miejscu i strukturze transmisji odbywającej się nie w związku z potrzebami jak w królestwie zwierząt, ale według innej logiki implikującej to, co subiektywne, pragnienie i rozkosz w swoim przetwarzalnym jądrze, co Jacques Lacan określa jako < obiekt małe a >.

W ten sposób postawione są przyczyna i warunek. Pozwalają one na zbadanie skutków i konsekwencji.

Tak oto Jacques Lacan stawia je jako funkcje tam, gdzie chodzi o matki i ojców. W przypadku matki, jako odpowiedź wyłania się znaczenie wyszczególnionej uwagi poświęconej dziecku, nawet kiedy ta macierzyńska odpowiedź spala na panewce; w przypadku ojca, niech pojawi się symbolicznie, aby dać polecenie mogące uspokoić to, co Jacques Lacan nazywa tu < macierzyńskim pragnieniem >. Inaczej pragnienie to przybiera postać krokodyla o rozdziawionych szczękach gotowych zamknąć się nad dzieckiem.

Część druga

Coś więc się przenosi, coś innego niż naturalna harmonia, coś zrobione z podmiotów, z pragnienia, z iluzji i obiektu małe a. Symptom pokazuje strukturalne niepowodzenie albo, w przeniesieniu czegoś, po prostu nie potrafi obyć się bez trudności.

Albo < przedstawiciel prawdy > pary rodzinnej, symptom dziecka, odpowiada na to, co jest symptomatyczne w strukturze rodzinnej, więc leczenie wyłania się począwszy od edypa; albo też dominujący symptom jest współzależny z matką: ojciec jako mężczyzna i partner nie cieszy się zainteresowaniem matki jako kobiety. Funkcja < normalnie > przeniesiona na ojca mediatora relacji nie będzie mogła zagrać.

W tym wypadku dziecko staje się < obiektem > żyjącym ujętym w ramy iluzji matki.

Gdzie jest więc dziecko? Jak jest ono umiejscowione w subiektywności matki, jej pragnienia? Czy to miejsce zajmowane przez dziecko wyznaczone jest ojcowską funkcją dla matki, znakiem < prawa > nad pragnieniem?

Jeśli nie jest tak, to dlatego, że Nota wskazuje dziecku, że znajduje się ono w miejscu prawdy obiektu macierzyńskiego, to znaczy < realizuje > żywą obecność w świecie tego, co strukturalnie ma miejsce w iluzji obiekt małe a, a mianowicie tej części rozkoszy, z którą podmiot ma do czynienia.

Część trzecia

A co się dzieje z matką?

Dziecko, realizując tę obecność obiektu a, staje się w ten sposób substytutem obiektu iluzji, kochając matkę. Jaka jest tego tragiczna konsekwencja, pozwólmy powiedzieć Jacques'owi Lacanowi: < Wyobcowuje ono (dziecko) w sobie wszelki możliwy dostęp matki do jej własnej prawdy >. Gdyż dziecko daje (jakieś) ciało temu obiektowi małe a iluzji, żywe ciało, które musi być coraz bardziej chronione. Matka staje się hiper-nadopiekuńcza.

Nota o dziecku została przedyskutowana i skomentowana w ramach Seminarium Naukowego Krakowskiego Koła Psychoanalizy.

Praca ta, stworzona z refleksji i wymiany zdań, kontynuowana będzie w trakcie najbliższych spotkań poprzez wyłuskanie konceptu związanego z lekturą Noty i opartego na współczesnym leczeniu.

Najbliższe terminy Seminarium Naukowego: luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, wrzesień, październik. Miejsce, godzina.